Đề tài nghiên cứu Điều trị bệnh thoái hóa khớp bằng bài thuốc y học cổ truyền

Thông tin về TOP những bác sĩ giỏi chuyên môn trong điều trị xương khớp là vấn đề được nhiều bệnh nhân quan tâm. Toàn bộ được bật mí trong bài viết.

1/ Đặt vấn đề

Thoái hóa khớp là bệnh lý mãn tính, gây thoái hóa và biến dạng khớp nghiêm trọng, xảy ra do sự hư hại của sụn khớp. Thoái hóa khớp thường gặp ở các khớp chịu sức nặng của cơ thể như khớp gối, khớp háng,…

Đây là căn bệnh liên quan chặt chẽ với tuổi tác, nghĩa là tuổi càng cao thì các tổn thương thoái hóa khớp càng phổ biến và nghiêm trọng.

Thoái hóa khớp nếu không được phát hiện và điều trị sớm dễ dẫn đến biến dạng khớp, hạn chế vận động. Trong nhiều trường hợp thoái hóa khớp mức độ nặng đã bị tê liệt chân tay, mất khả năng vận động, không thể đi lại, gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Điều trị thoái hóa khớp theo Y học hiện đại bao gồm nhiều phương pháp như: dùng thuốc, không dùng thuốc, thủ thuật ngoại khoa,… Hiện nay, các loại thuốc điều trị thoái hóa khớp chủ yếu bao gồm thuốc giãn cơ, thuốc giảm đau, kháng sinh chống viêm,… có tác dụng giảm đau, làm chậm quá trình thoái hóa khớp. Tuy nhiên, các loại thuốc này thường có nhiều tác dụng phụ đi kèm như gây suy thận, suy gan, ảnh hưởng thần kinh, viêm loét dạ dày.

Như vậy, nhu cầu cấp thiết là tìm ra một phương pháp điều trị thoái hóa khớp theo hướng bảo tồn sụn khớp một cách tự nhiên nhất, an toàn cho người bệnh, hạn chế các biến chứng và xâm lấn ngoại khoa.

Theo quan điểm của Y học cổ truyền, thoái hóa khớp thuộc phạm vi chứng Tý hoặc chứng Tích bối thống và có nhiều nguyên nhân gây bệnh do can thận hư tổn, khí huyết bất túc, chấn thương, ngoại tà xâm nhập. Do đó, thoái hóa khớp được điều trị bằng các bài thuốc Y học cổ truyền để bồi bổ can thận, thông kinh hoạt lạc, hành khí hoạt huyết , khử tà khí. Từ đó, đạt được hiệu quả giảm đau nhanh, loại bỏ gốc bệnh từ bên trong, ngăn ngừa quá trình bào mòn, thoái hóa khớp, phục hồi khả năng vận động.

Vì vậy, đề tài “Điều trị thoái hóa khớp bằng bài thuốc Y học cổ truyền” được nghiên cứu với mục tiêu:

  • Tìm hiểu, đánh giá về hiệu quả điều trị thoái hóa khớp của bài thuốc YHCT
  • Hoàn thiện sản phẩm bài thuốc YHCT từ những bài thuốc đã nghiên cứu
  • Điều trị lâm sàng trên 150 bệnh nhân tình nguyện bị thoái hóa khớp.
  • Nghiên cứu, khảo sát tác dụng không mong muốn của bài thuốc.

2/ Tổng quan đề tài

2.1 Định nghĩa

Bệnh thoái hóa khớp (tên gọi khác là bệnh hư khớp) là một thuật ngữ y học, chỉ tình trạng sụn khớp bị bào mòn, rách nứt. Sụn khớp là cơ quan chịu tác động của lực. Khi sụn khớp bị hao mòn, các đầu xương sẽ chà sát lên nhau, gây ra tình trạng đau nhức xương khớp.

Hầu hết các khớp trong cơ thể đều có nguy cơ bị thoái hóa nhưng thường gặp nhất ở các khớp chịu sức nặng của cơ thể:

  • Thoái hóa khớp gối: 12,57%
  • Thoái hóa khớp háng: 8,23%
  • Thoái hóa cột sống lưng: 31,12%
  • Thoái hóa cột sống cổ: 13,96%
  • Thoái hóa nhiều đoạn cột sống: 7,07%
  • Thoái hóa khớp ngón tay: 3,13% (trong đó ngón tay cái chiếm 2,52%)
  • Thoái hóa các khớp khác: 1,97%
Thoái hóa khớp thường gặp nhất ở các khớp chịu sức nặng cơ thể
Thoái hóa khớp thường gặp nhất ở các khớp chịu sức nặng cơ thể

2.2 Triệu chứng lâm sàng thoái hóa khớp theo YHHĐ

Bệnh nhân thoái hóa khớp thường xuất hiện các triệu chứng lâm sàng sau:

  • Đau cơ học tại các khớp bị thoái hóa

Xuất hiện cảm giác đau nhức âm ỉ đến dữ dội ở vị trí khớp bị thoái hóa, đau tại chỗ ít khi lan sang các vị trí khác (ngoại trừ đối với trường hợp thoái hóa cột sống có gây chèn ép rễ thần kinh).

Đau tăng khi vận động hoặc thay đổi tư thể, mang xách nặng,… và có xu hướng giảm đau dần khi nghỉ ngơi. Có thể nghe thấy tiếng lạo xạo ở khớp khi vận động.

  • Hạn chế khả năng vận động khớp

Các cử động, vận động của khớp bị thoái hóa có hạn chế. Do bị hạn chế khả năng vận động nên gân cơ vùng thoái hóa có thể bị teo, suy yếu. Ở một số bệnh nhân có biểu hiện “phá gỉ khớp”, thấy cứng khớp khoảng 5 – 30 phút vào buổi sáng hoặc khi bắt đầu vận động.

Người bệnh thoái hóa khớp dễ bị hạn chế về khả năng vận động
Người bệnh thoái hóa khớp dễ bị hạn chế về khả năng vận động
  • Biến dạng khớp

Khớp thoái hóa bị biến dạng do mọc thêm các gai xương ở đầu xương và cột sống. Bệnh nhân thoái hóa khớp có biểu hiện bất thường như gù, vẹo, cong lõm ở khớp xương.

Ngoài ra, bệnh nhân có thể xuất hiện các triệu chứng tràn dịch khớp (thường gặp ở thoái hóa khớp gối) do phản ứng xung huyết và tiết dịch ở màng hoạt dịch.

2.3 Quan điểm của YHCT về thoái hóa khớp

Thoái hóa khớp nằm trong phạm trù chứng Tý và chứng Tích bối thống

  • Chứng Tý:

Biểu hiện ở khớp: Đau mỏi khớp, đau tăng khi mưa lạnh, ẩm thấp, đau nhiều về đêm, khi vận động, chườm nóng đỡ.

Biểu hiện ở toàn thân: Can Thận hư, đau lưng mỏi gối, tiểu tiện nhiều, mạch trầm, khí huyết kém, ù tai.

  • Chứng Tích Bối thống:

Chủ yếu đau nhức ở vùng lưng do sống lưng là nơi đi qua của mạch Đốc và kinh Túc Thái dương. Kinh Túc Thái dương phân bố nông ở vùng lưng gọi là Bối. Nguyên nhân gây bệnh ở hai kinh này là do sự xâm nhập của phong hàn thấp.

Người mắc chứng Tích thống thường có triệu chứng như xuất hiện các cơn đau dọc theo sống lưng khiến người bệnh không ưỡn thẳng lưng được, không duy trì được tư thế thẳng người trong thời gian dài, cảm giác lạnh sống lưng, phần chi dưới sức lực yếu. Chứng Bối thống thường bị đau toàn bộ vùng lưng, đau lan sang vùng vai gáy, người rệu rã, uể oải.

Nguyên nhân bệnh sinh: Phần lớn các trường hợp thoái hóa khớp khởi phát do nhiều nguyên nhân cộng hưởng. Trong đó, yếu tố nội thương là nguyên nhân chính để bệnh sinh.

  • Nội sinh (yếu tố cơ địa, tạng phủ): Người già lớn tuổi hoặc người mắc bệnh mãn tính lâu ngày khiến cho chính khí (sức đề kháng) cơ thể suy giảm, tạng can thận hư suy, khí huyết tắc nghẽn dẫn đến can thận hư không. Thận chủ cốt tủy, thận tàng tinh, sinh tinh huyết, lưng là phủ của thận. Vì vậy, tạng thận hư không chủ được cốt tủy, gây ra các triệu chứng đau nhức ở xương khớp, đi lại hay vận động đau đớn, khó khăn, khớp kêu lạo xạo. Tạng can hư không nuôi dưỡng được gân cơ. Gân cơ yếu ớt thì sẽ xảy ra hiện tượng co cứng, yếu, teo. Hệ quả là xương khớp bị sưng đau, co cứng, đi lại khó khăn hoặc có thể bị teo gân cơ, liệt chân tay.
  • Ngoại sinh (tà khí của lục dâm): Khi cơ thể không đủ chính khí, tà khí như phong, hàn, thấp, tà (gió, lạnh, ẩm thấp) thừa cơ xâm nhập vào khiến cho khí huyết đi nuôi dưỡng xương khớp bị tắc nghẽn. Từ đó, gây ra triệu chứng sưng đau, tê nặng khớp.
  • Nguyên nhân khác: Thoái hóa khớp còn xảy ra do môi trường sinh sống, làm việc ẩm thấp, ăn uống thiếu chất, lao động nặng nhọc,… khiến khớp bị tổn thương, suy yếu và đau nhức.

2.4 Luận trị thoái hóa khớp theo YHCT

Căn cứ trên triệu chứng và cơ chế bệnh sinh đã trình bày ở trên, YHCT điều trị thoái hóa khớp bằng cách lưu thông khí huyết, khu phong, tán hàn, trừ thấp, đẩy tà khí ra ngoài, bồi bổ khí huyết và can thận, ôn thông kinh lạc, làm mạnh gân xương để giảm đau và chống tái phát.

2.5 Các vị thuốc quân chủ trong điều trị thoái hóa khớp

  • Dây đau xương: Vị đắng, tính mát, chứa nhiều Ancaloit có khả năng kháng viêm và giảm đau mạnh mẽ do thoái hóa. Thành phần Dinorditerpen Glucosid trong thảo dược này có khả năng ức chế hoạt động của hệ thần kinh, giúp giảm đau nhanh chóng. Trong YHCT, dây đau xương có công dụng khu phong trừ thấp, thư cân hoạt lạc, bổ can thận và xương khớp, chữa tê bại, chấn thương , huyết ứ.
  • Ngưu tất: Vị chua, đắng, tính bình, công dụng thanh nhiệt, giải độc, giảm đau, tiêu viêm, lưu thông khí huyết, hành ứ, bổ can thận, tăng cường sức mạnh gân cốt.
  • Đỗ trọng: Vị ngọt, hơi cay, quy vào can, thận, có tác dụng giúp gân cốt khỏe mạnh, trị thận suy, kháng viêm, nuôi dưỡng xương cốt dẻo dai, làm tăng hệ miễn dịch của cơ thể
  • Thiên niên kiện: Vị đắng cay, tính ấm, có tác dụng bổ gân cốt, trừ phong thấp, hỗ trợ điều trị tốt các chứng bệnh thoái hóa khớp gối, thoái hóa cột sống. YHHĐ ghi nhận thiên niên kiện có chứa nhiều thành phần tốt cho xương khớp như a-terpinen, sabinen, limonen, a-terpinen, terpineol, aldehyd propionic…
  • Hy thiêm: trị can thận phong khí, chân tay tê dại, đau nhức trong xương, khu phong trừ thấp, hoạt huyết. Các nghiên cứu dược lý hiện đại cho thấy trong hy thiêm có chứa hoạt chất darutin thuộc dẫn chất của axit salicylic và các chất đắng daturosid, orientin,… có khả năng kháng viêm, giãn cơ tốt.
  • Thổ phục linh: Vị hơi ngọt, nhạt, tính bình, đi vào can và vị, có công dụng làm mạnh gân cốt, đuổi phong trừ thấp, trị các chứng co cứng gân cơ, bồi bổ cơ thể. Dược lý hiện đại ghi nhận trong thổ phục linh có chứa hoạt chất astilbin có khả năng kháng viêm, ngăn chặn xâm nhập tế bào vào màng hoạt dịch, từ đó làm giảm quá trình bào mòn sụn khớp.
  • Độc hoạt: Vị đắng, cay, tính ôn, quy vào can, thận. Các thành phần chống viêm và giảm đau từ A. pubescens trong độc hoạt có khả năng ức chế hệ thần kinh trung ương, từ đó giảm đau, chống viêm.
Thiên niên kiện có công dụng tốt trong điều trị thoái hóa khớp
Thiên niên kiện có công dụng tốt trong điều trị thoái hóa khớp

2.6 Điều trị thoái hóa khớp bằng các bài thuốc YHCT

Trong kho tàng Y học cổ truyền còn lưu trữ nhiều bài thuốc cổ phương điều trị thoái hóa khớp. Đề tài nghiên cứu được thực hiện dựa trên quá trình nghiên cứu, tổng hợp, phân tích các bài thuốc cổ phương dưới đây:

  • Bài thuốc Độc hoạt tang ký sinh gia giảm

Phép chủ trị: Điều trị trường hợp thoái hóa khớp cột sống, thắt lưng, khớp háng, khớp gối, gót chân,…

Thành phần: Độc hoạt 12g, Đảng sâm 12g, Tế tân 4g, Sinh địa 12g, Phòng phong 10g, Quế chi 4g, Đương quy 12g, Thổ phục linh 10g, tang ký sinh 16g, Ngưu tất 12g, Cam thảo 4g, Bạch thược 10g, Tần giao 8g, Đỗ trọng 12g, Xuyên khung 8g.

  • Bài thuốc Quyên tý thang gia giảm

Phép chủ trị: Dùng trong điều trị trường hợp thoái hóa khớp chi trên và các đốt xa bàn tay

Thành phần: Khương hoạt 8g, Phòng phong 12g, Đương quy 16g, Hoàng kỳ 16g, Sinh khương 10g, Uất kim 10g, Cam thảo 6g, Bạch thược 16g, Đại táo 15g, Xuyên khung 10g.

  • Bài thuốc Hữu quy hoàn gia giảm

Phép chủ trị: Khu phong, tán hàn khí, bồi bổ máu, giải quyết ứ trệ, thông kinh mạch. Dùng trong điều trị thoái hóa cột sống thắt lưng

Thành phần: Phụ tử 4g, Nhục quế 4g, Sơn thù 10g, Hoài sơn 16g, Thục địa 16g, Cốt toái bổ 12g, Độc hoạt 10g, Cẩu kỷ tử 12g, Cam thảo 8g, Đỗ trọng 12g, Cẩu tích 12g, Ba kích 15g, Hoàng kỳ 15g, Cốt toái bổ 12g.

  • Bài thuốc Khương hoạt thắng thấp thang

Phép chủ trị: Dùng trong điều trị thoái hóa cột sống gây co cứng, do phong hàn thắng khí xâm nhập, nằm trong nhóm Bối thống. Bài thuốc tập trung vào khu phong, tán hàn, trừ thấp, ôn thông kinh lạc.

Thành phần: Khương hoạt 15g, Bạch thược 15g, Xuyên khung 10g, Quế chi 8g, Độc hoạt 15g, Mạn kinh tử 10g, Cam thảo 8g, tần giao 15g.

  • Bài thuốc Can khương thương truật thang gia giảm

Phép chủ trị: Thông kinh hoạt lạc, bổ huyết, khử phong, trừ thấp, tán hàn. Dùng trong điều trị thoái hóa cột sống.

Thành phần: Can khương 6g, Khương hoạt 12g, Tang ký sinh 12g, Thổ phục linh 10g, Thương truật 12g, Ngưu tất 12g, Quế chi 8g

  • Bài thuốc Bổ thận thang gia giảm

Phép chủ trị: Cải thiện chức năng thận, khu phong, tán hàn. Được ứng dụng trong điều trị thoái hóa khớp do tuổi tác

Thành phần: Bạch phục linh 15g, Chích thảo 15g, Đương quy 15g, Hoàng kỳ 15g, Huyền sâm 15g, Ngũ vị tử 15g, Nhân sâm 15g, Phòng phong 15g, Quế chi 15g, Sinh khương 15g, Từ thạch 75g

3/ Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: 100 bệnh nhân được chẩn đoán bị thoái hóa khớp, đáp ứng đủ các tiêu chuẩn lâm sàng và cận lâm sàng, không phân biệt độ tuổi, nghề nghiệp, giới tính,…

Phương pháp nghiên cứu: Đề tài thực hiện bằng phương pháp mô tả cắt ngang. Tiến hành thử nghiệm, theo dõi lâm sàng, cận lâm sàng, so sánh trước và sau khi điều trị của bệnh nhân.

Nghiên cứu các bài thuốc cổ phương điều trị thoái hóa khớp theo YHCT

Nghiên cứu các dược liệu quân chủ trong điều trị thoái hóa khớp.

4/ Phân tích kết quả nghiên cứu và bàn luận

Sản phẩm của đề tài:

Qua quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu “Điều trị thoái hóa khớp bằng bài thuốc Y học cổ truyền”, nhóm nghiên cứu đã xác định được công thức, thành phần và quy trình bào chế bài thuốc YHCT điều trị thoái hóa khớp.

Thành phần chính của bài thuốc bao gồm: Thiên niên kiện, Phòng phong, Xuyên khung, Đương quy, Thương truật, Ngưu tất, Ý dĩ, Thổ phục linh, Bạch truật, Quế chi, Đỗ trọng, Hoàng bá, Dây đau xương, Hy thiêm, Độc hoạt,…

Dựa trên cơ địa, vị trí thoái hóa và triệu chứng cụ thể của từng bệnh nhân, có thể bổ sung, gia thêm một số thành phần dược liệu khác để gia tăng hiệu quả.

Bài thuốc điều trị thoái hóa khớp được bào chế ở dạng thuốc thang sắc uống.

Công dụng chính: Khu phong trừ thấp, thông kinh hoạt lạc, bồi bổ can thận, kiện tỳ vị, nuôi dưỡng khí huyết

Liệu trình điều trị: Sử dụng trong 3 tháng. Ngày uống 3 lần

Kết quả theo dõi lâm sàng, cận lâm sàng của 100 bệnh nhân cho thấy:

  • Có sự liên quan mật thiết giữa thoái hóa khớp và độ tuổi mắc bệnh: Có 6% bệnh nhân thoái hóa khớp trong độ tuổi dưới 40 tuổi. Có 25 – 30% bệnh nhân thoái hóa khớp nằm trong độ tuổi 41 – 44 tuổi. Có 60 – 90% bệnh nhân thoái hóa khớp nằm trong độ tuổi từ 65 tuổi trở lên.
  • Tỷ lệ bệnh nhân nữ cao hơn bệnh nhân nam (bệnh nhân nữ chiếm 66,37%, bệnh nhân nam chiếm 33,63%). Bệnh nhân nữ ở độ tuổi từ 65 tuổi trở lên chiếm tỷ lệ cao (43,79%), bệnh nhân ở độ tuổi mãn kinh, can thận hư hao, khí huyết lưu thông kém.
  • Đánh giá kết quả giảm triệu chứng đau nhức, co cứng khớp do thoái hóa khớp: Sử dụng bài thuốc YHCT ở nhóm nghiên cứu cho thấy có tác dụng giảm triệu chứng đau nhức, co cứng khớp tốt. Chỉ số đau theo thang điểm Lequesne trước điều trị là 7 ± 16 điểm. Sau điều trị, chỉ số đau ở mức 2 ± 5 điểm.
  • Đánh giá về khả năng phục hồi và cải thiện chức năng vận động của xương khớp: Bệnh nhân trong nhóm nghiên cứu đều có cải thiện tốt về tầm vận động của cột sống, chi trên, chi dưới, khớp háng. Trong tổng số 100 bệnh nhân tham gia nghiên cứu, có 13 bệnh nhân thoái hóa khớp đã đi lại bình thường, không gặp khó khăn khi đứng lên, ngồi xuống, co duỗi, xoay người sau 7 ngày điều trị. Có 44 bệnh nhân đi lại, vận động bình thường sau 15 ngày điều trị. Có 32 bệnh nhân đi lại, vận động bình thường sau 30 ngày điều trị. Có 11 bệnh nhân vận động trở lại sau 45 ngày điều trị.

Kết quả kiểm tra cận lâm sàng:

  • Chụp X-quang khớp: trục khớp bình thường dao động 179,5 – 180 độ, khe hẹp khớp thu nhỏ, không phát hiện dấu hiệu gai xương hoặc đặc xương vùng rìa ổ cối.
  • Xét nghiệm dịch khớp: Dịch khớp trong suốt, không màu, màng hoạt dịch không dày ( dao động 2 ± 4mm).
  • Siêu âm khớp gối: Trước điều trị, tràn dịch khớp gối 4,8 ± 16mm. Sau điều trị, không phát hiện ổ tràn dịch. Dịch khớp gối dưới 4ml, dịch khớp cổ chân, cổ tay đạt ngưỡng 0,2 ± 0,5 ml. Màng dịch khớp gối đo ở tư thế gấp chân 45 độ có độ dày <4 mm.
  • Chụp cộng hưởng từ xác định độ sâu và diện tích bề mặt sụn khớp: Độ dày của sụn chêm của bệnh nhân ở mức 3,5 ± 4,8mm.
  • Xét nghiệm máu và sinh hóa: Tốc độ lắng máu bình thường (< 20mm/h), số lượng bạch cầu ở mức 4,8 ± 9,2G/L.

Về tai biến:

Trong quá trình nghiên cứu điều trị thoái hóa khớp bằng bài thuốc YHCT không có bệnh nhân nào gặp tai biến, tác dụng phụ không mong muốn như dị ứng, viêm loét dạ dày đại tràng, tích nước, đau bụng, buồn nôn,… Không ghi nhận trường hợp nhiễm độc tính cấp diễn và bán trường diễn trong số bệnh nhân tham gia nghiên cứu.

5/ Kết luận

Sử dụng bài thuốc nam vào điều trị thoái hóa khớp là phương pháp điều trị đạt hiệu quả tốt. Qua nghiên cứu cho thấy, số bệnh nhân đạt kết quả tốt và khá chiếm 78,63%, loại trung bình đạt 14,34% và loại kém là 7,03%. Bài thuốc không gây tác dụng phụ đi kèm, có độ tương thích cao với cơ địa người Việt. Vì vậy, bài thuốc YHCT có thể ứng dụng vào điều trị thực tiễn cho bệnh nhân thoái hóa khớp cấp và mãn tính.

Chỉ với 1 bài thuốc nam sau vài tháng sử dụng, ngài viện trưởng viện môi trường "tạm biệt" xe lăn sau nhiều năm gắn bó.

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chia sẻ
Bỏ qua