Ứng dụng mô hình Mike Basin tính toán cân bằng nước trên lưu vực sông Sesan hiện tại, 2030,2050 trong điều kiện biến đổi khí hậu.

02-11-2018

Tóm tắt: Sông Sê San là một trong 4 con sông lớn ở Tây Nguyên, cung cấp nước tưới cho khoảng 25 nghìn hecta đất canh tác. Hơn nữa, nó là nguồn cung cấp nước chính cho sinh hoạt và hỗ trợ cho sự phát triển công nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Gần đây, với sự xuất hiện của một số hồ thủy điện lớn ở thượng nguồn như thủy điện PleiKrong, thủy điện Thượng Kon Tum, thủy điện Ialy,…đã ảnh hưởng không nhỏ đến dòng chảy hạ lưu. Để kiểm soát việc sử dụng nư

Tóm tắt: Sông Sê San là một trong 4 con sông lớn ở Tây Nguyên, cung cấp nước tưới cho khoảng 25 nghìn hecta đất canh tác. Hơn nữa, nó là nguồn cung cấp nước chính cho sinh hoạt và hỗ trợ cho sự phát triển công nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Gần đây, với sự xuất hiện của một số hồ thủy điện lớn ở thượng nguồn như thủy điện PleiKrong, thủy điện Thượng Kon Tum, thủy điện Ialy,…đã ảnh hưởng không nhỏ đến dòng chảy hạ lưu. Để kiểm soát việc sử dụng nước hiệu quả, việc cân bằng nguồn nước là hết sức quan trọng. Các tác giả đã thiết lập một tập hợp các thông số mô hình Mike Basin phù hợp với lưu vực sông Sê San và áp dụng nó để kiểm soát cân bằng nước đến năm 2030, 2050 dưới tác động của BĐKH. Kết quả sẽ là cơ sở dữ liệu để đề xuất các giải pháp khoa học và công nghệ về hiệu quả và tính bền vững trong kiểm soát và khai thác tài nguyên nước mặt ở Tây Nguyên.

Abstract: Se San river is one of the four large rivers in Tay Nguyen, which supplies water for  about 25 thousand hectares of cultivated land. Furthermore, it is a major water source supplying for the citizens of surrounding areas and supporting for the development of industry and aquaculture. Recently, the opperation of some large hydropower reservoirs in upstream of river such as Pleikrong, Thuong Kon Tum, Ialy considerably affects on the downstream flows. In order to control the efficient use of water, the water balance is very important. The authors have established a modelling of Mike Basin parameters which is suitable for Se San basin, and applied it to control of water balance until 2030, 2050 under impact of climate change. The results would be a database to create scientific and technological solutions for efficiency and sustainability in controling and exploitating the surface water resource inTay Nguyen.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Sông Sê San là một trong các nhánh lớn của lưu vực hạ du sông Mê Kông. Sông Sê San được bắt nguồn từ vùng núi cao Ngọc Linh Bắc Tây Nguyên của Việt Nam, chảy sang CamPuChia và sau nhập hạ lưu với các sông Srêpôk và SêKông đổ vào sông Mê Kông ở Strung treng. Sông Sê San chảy trên địa phận Việt Nam có diện tích tự nhiên 11.620 km2, qua lãnh thổ của 2 tỉnh Kon Tum và Gia Lai, trong đó nằm trên địa phận của Kon Tum 8.423,5 km2 (87,61% diện tích toàn tỉnh ), Gia Lai 3.196,6 km2 ( 20,63% diện tích toàn tỉnh ) gồm đất đai của 14 huyện, thị, thành phố là: Đắc Glêi, Đăc Tô, Tu Mơ Rông, Đắc Hà, Ngọc Hồi, Sa Thầy, Kon Plong, Kon Rẫy, thị xã Kon Tum (Kon Tum); Chư Pah, Ia Grai, Đức Cơ, Đắc Đoa và Thành phố Plêi ku (Gia lai).

Hiện nay, hạn hán đã trở thành thiên tai và tác động  lớn đếnđời sống và phát triển sản xuất của người dân địa phương, đồng thời ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái. Nguyên nhân gây ra hạn hán ngoài nguyên nhân chủ quan do tác động ảnh hưởng của BĐKH, còn do yếu tố khách quan, đó là  là vấn đề sử dụng nguồn nước chưa thật hợp lý,  như vẫn canh tác các loại cây trồng có nhu cầu sử dụng nguồn nước lớn, phương thức tưới lãng phí nước, chưa có kế hoạch sử dụng nước... Để khắc phục và giảm thiểu thiếu nước và hạn hán ở đây, cần xác định được phương thức sử dụng nước có hiệu quả thông qua cân bằng nguồn nước. Hiện nay, có rất nhiều mô hính tín toán cân bằng nước  nhưng qua phân tích điều kiện tự nhiên, địa hình và đặc biệt là tài liệu của lưu vực nghiên cứu, chúng tôi  lựa chọn cân bằng nguồn nước bằng mô hình toán mô phỏng Mike Basin dựa trên nhu cầu dùng nước và khả năng cấp nước trên hệ thống sông.

2. PHƯƠNG PHÁP VÀ SƠ ĐỒ TÍNH TOÁN

2.1. Phương pháp tính toán

 

Mô hình Mike Basin do Viện thủy lực Đan Mạch (DHI) xây dựng từ năm 1972 nhằm mô phỏng mạng lưới sông suối trong không gian và các yếu tố thủy văn (X, Q, H, Z) theo thời gian dựa trên phương trình cân bằng nước tổng quát (hình 2). Ưu điểm nổi bật của mô hình là ngoài việc thể hiện quan hệ giữa lượng nước đến, lượng nước đi và lượng trữ trong hệ thống tính toán trong tự nhiên, mô hình còn cho phép xác định sự phân bổ nguồn nước – mức độ ưu tiên của các hộ dùng nước do sự can thiệp của con người.

Hình 1. Sơ đồ mô phỏng hệ thống sông trong MikeBasin

2.2. Phân vùng tính toán

 

Phân chia các tiểu vùng tính toán là việc cần thiết trước tiên trong thiết lập bộ thông số mô hình MIKE BASIN tính toán cân bằng nước cho một khu vực nào đó. Trên lưu vực sông Sê San, phân chia các tiểu vùng dựa vào các vị trí trạm thủy văn, các điểm nhập lưu, phân lưu trên mạng sông. Ranh giới các vùng con được chia dựa vào đường phân thủy. Theo tiêu chí trên, lưu vực sông Sê San được chia thành 3 tiểu vùng để tính toán cân bằng nước.

a. Tiểu vùng Sông Pô Kô

Tiểu vùng sông Pô Kô gồm toàn bộ diện tích lưu vực sông Pô Kô tính đến ngã ba sông Sê San chủ yếu trên địa phận các huyện Đăk Glei, Đăk Hà, Đăk Tô, Ngọc Hồi, Sa Thầy, TP.Kon Tum và toàn bộ huyện Tu Mơ Rông tỉnh Kon Tum với tổng diện tích tự nhiên là 3.480 km2.

b. Tiểu vùng sông Đăk Bla

Tiểu vùng này gồm toàn bộ các lưu vực sông suối thuộc lưu vực sông Đăk Bla chủ yếu nằm trên ranh giới hành chính của các huyện Đăk Hà, Kon Plông, Tu Mơ Rông, Kon Rẫy và thành phố Kon Tum tỉnh Kon Tum; Các huyện Chư Păh, Đăk Đoa, Ia Grai, Kbang và thành phố Pleiku tỉnh Gia Lai. Tổng diện tích tự nhiên 3.439,4 km2.

c. Tiểu vùng hạ lưu sông  Sê San

Tiểu vùng hạ lưu sông Sê San bao gồm toàn bộ lưu vực sông suối vùng trũng lưu vực sông Sê San tính từ ngã ba sông Pô Kô, Đăk Bla và hạ lưu Sê San đế giáp biên giới Việt Nam – Campuchia, tổng diện tích tự nhiên là 4.590.7 km2.

Hình 2. Bản đồ phân vùng tài nguyên nước mặt lưu vực Sê San

2.3. Xây dựng sơ đồ tính toán

 

          Trên cơ sở phân chia các tiểu vùng, nhu cầu sử dụng nước, sơ đồ tính toán cân bằng nước lưu vực sông Sê San được thể hiện trong hình vẽ sau:

Hình 3. Sơ đồ cân bằng nước lưu vực sông Sê San

3. THIẾT LẬP CÁC THÔNG SỐ CƠ BẢN TRONG MÔ HÌNH MIKE BASIN CHO LƯU VỰC SÔNG SÊ SAN

3.1. Nghiên cứu, tính toán nước đến trên lưu vực

 

Từ kết quả tính toán dòng chảy năm thiết kế, mượn mô hình phân phối dòng chảy năm điển hình của các trạm thủy văn tương tự, chúng tôi đã tính toán được phân phối dòng chảy năm thiết kế 75% cho các tiểu vùng giai đoạn hiện tại, 2030, 2050 như sau:

Bảng 1. Lưu lượng đến trung bình tháng của từng tiểu vùng lưu vực sông Sê San giai đoạn hiện tại, 2030, 2050 với P=75%, P=85%

TT

Vùng thủy lợi

Tháng

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

A

Tần suất P=75%

                 

I

Giai đoạn hiện tại

1

Sông Pô Kô

36,5

33,4

29,4

27,9

31,3

49,1

95,0

229,2

280,2

259,7

251,1

144,8

2

Vùng Đăk Bla

34,3

22,1

17,0

20,6

39,3

50,9

87,4

194,0

215,5

164,2

153,9

100,4

3

Hạ lưu Sê San

63,7

45,3

39,1

38,2

49,7

119,4

190,1

358,3

359,7

299,6

251,1

158,7

II

Giai đoạn 2030

1

Sông Pô Kô

36,8

33,7

23,8

28,2

28,7

49,6

95,9

234,3

286,0

263,7

255,1

146,2

2

Vùng Đăk Bla

34,4

22,2

17,0

19,5

23,1

51,1

87,7

194,7

216,3

167,0

160,1

110,6

3

Hạ lưu Sê San

64,0

41,3

35,4

34,3

50,0

120,0

191,1

360,1

361,5

301,1

256,4

167,3

III

Giai đoạn 2050

1

Sông Pô Kô

37,1

34,0

24,0

28,4

28,9

50,0

96,6

236,1

288,2

265,7

257,0

147,4

2

Vùng Đăk Bla

34,5

22,3

17,1

19,6

23,2

51,3

88,0

195,3

217,0

167,5

160,6

110,9

3

Hạ lưu Sê San

64,3

41,4

35,5

34,5

50,2

120,5

191,9

361,5

363,0

302,3

257,4

168,0

B

Tần suất P=85%

                 

I

Giai đoạn hiện tại

1

Sông Pô Kô

33,1

30,3

26,7

25,3

28,4

44,5

86,1

207,8

254,1

235,4

227,7

131,3

2

Vùng Đăk Bla

31,5

20,3

15,6

18,9

36,0

46,8

80,2

178,1

197,9

150,7

141,3

92,2

3

Hạ lưu Sê San

60,9

43,3

37,4

36,5

47,6

114,2

181,8

342,5

343,9

286,4

240,0

151,7

II

Giai đoạn 2030

1

Sông Pô Kô

33,4

30,6

21,6

25,6

26,0

45,0

87,0

212,4

259,3

239,1

231,3

132,6

2

Vùng Đăk Bla

31,6

20,4

15,6

17,9

21,2

46,9

80,5

178,8

198,6

153,3

147,0

101,5

3

Hạ lưu Sê San

61,2

39,4

33,8

32,8

47,8

114,7

182,7

344,2

345,6

287,9

245,1

159,9

III

Giai đoạn 2050

1

Sông Pô Kô

33,7

30,8

21,8

25,8

26,2

45,3

87,6

214,1

261,3

240,9

233,0

133,6

2

Vùng Đăk Bla

31,7

20,4

15,7

18,0

21,3

47,1

80,8

179,3

199,3

153,8

147,4

101,9

3

Hạ lưu Sê San

61,4

39,6

34,0

32,9

48,0

115,2

183,4

345,6

347,0

289,0

246,1

160,6

3.2. Nghiên cứu, tính toán nhu cầu sử dụng nước của các ngành dùng nước cho các giai đoạn phát triển

 

Tổng nhu cầu nước cho các ngành sử dụng nước mặt lưu vực sông Sê San với P=75%  là 4,3 tỷ m3 (hiện tại), giai đoạn 2030 là 4,5 tỷ m3, tăng 4% so với hiện tại và giai đoạn 2050 là 4,6 tỷ m3, tăng 7% so với hiện tại; Tương ứng với tần suất P=85% là  4,4 tỷ m3 , giai đoạn 2030 là 4,9 tỷ m3, tăng 11% so với hiện tại và giai đoạn 2050 là 5 tỷ m3, tăng 14%. Tháng I là tháng có nhu cầu nước lớn nhất, chiếm khoảng 15% nhu cầu nước cả năm. Tháng IX là tháng có nhu cầu nước nhỏ nhất, chỉ chiếm khoảng 0,3% nhu cầu nước cả năm. Ngành sử dụng nước mặt nhiều nhất là nước dùng cho duy trì dòng chảy hạ du, chiếm từ 79,6% đến 83,7% so với tổng lượng dùng của các ngành. Nguyên nhân do phải thực hiện theo quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Sê San do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại quyết định số 1182/QĐ-TTg ngày 17/7/2014 (mùa kiệt phải duy trì mực nước hạ du tại hạ lưu thủy điện Sê San 4A là 195 m3/s). Sau đó đến nhu cầu nước của ngành trồng trọt, chiếm khoảng 12,7% tổng lượng nước dùng. Các ngành chăn nuôi + thủy sản, sinh hoạt+du lịch, công nghiệp, môi trường chiếm tỷ trọng nhỏ, không đáng kể chỉ chiếm 4% so với tổng nhu cầu sử dụng nước các ngành với các giai đoạn (chi tiết xem bảng sau)

Bảng 2. Tổng hợp nhu cầu dùng nước cho các ngành dùng nước giai đoạn hiện tại với tần suất P=75%, P=85%

Đơn vị: 106 m3

TT

Vùng thủy lợi

Các ngành dùng nước

Tổng cộng

Trồng trọt

Chăn nuôi

Sinh hoạt

Công nghiệp

Môi trường

Duy trì DCMT

A

Với tần suất P=75%

 

 

 

 

 

 

 

I

Giai đoạn hiện tại

4.246,33

523,84

11,15

39,78

87,42

12,72

3.571,43

1

Sông Pô Kô

1.205,50

103,40

2,91

7,97

9,67

1,76

1.079,80

2

Vùng Đăk Bla

1.313,38

212,35

5,04

21,36

4,81

2,62

1.067,20

3

Hạ lưu Sê San

1.727,45

208,09

3,20

10,45

72,94

8,34

1.424,43

II

Giai đoạn 2030

4.400,75

539,29

17,08

69,35

178,78

24,81

3.571,43

1

Sông Pô Kô

1.240,35

105,53

4,50

13,60

32,33

4,59

1.079,80

2

Vùng Đăk Bla

1.366,64

230,61

7,60

38,14

17,52

5,57

1.067,20

3

Hạ lưu Sê San

1.793,76

203,15

4,98

17,62

128,93

14,65

1.424,43

III

Giai đoạn 2050

4.477,11

560,40

49,86

89,79

178,78

26,86

3.571,43

1

Sông Pô Kô

1.257,80

108,84

14,24

17,60

32,33

4,99

1.079,80

2

Vùng Đăk Bla

1.396,50

233,94

21,78

49,38

17,52

6,69

1.067,20

3

Hạ lưu Sê San

1.822,81

217,62

13,84

22,81

128,93

15,17

1.424,43

B

Với tần suất P=85%

4.269,34

546,85

11,15

39,78

87,42

12,72

3.571,43

I

Giai đoạn hiện tại

1.210,24

108,14

2,91

7,97

9,67

1,76

1.079,80

1

Sông Pô Kô

1.324,31

223,28

5,04

21,36

4,81

2,62

1.067,20

2

Vùng Đăk Bla

1.734,79

215,43

3,20

10,45

72,94

8,34

1.424,43

3

Hạ lưu Sê San

4.812,90

562,22

17,08

69,35

178,78

24,81

3.960,65

II

Giai đoạn 2030

1.402,98

110,27

4,50

13,60

32,33

4,59

1.237,69

1

Sông Pô Kô

1.401,83

242,77

7,60

38,14

17,52

5,57

1.090,24

2

Vùng Đăk Bla

2.008,09

209,18

4,98

17,62

128,93

14,65

1.632,72

3

Hạ lưu Sê San

4.891,04

585,10

49,86

89,79

178,78

26,86

3.960,65

III

Giai đoạn 2050

1.420,58

113,72

14,24

17,60

32,33

4,99

1.237,69

1

Sông Pô Kô

1.431,89

246,29

21,78

49,38

17,52

6,69

1.090,24

2

Vùng Đăk Bla

2.038,57

225,09

13,84

22,81

128,93

15,17

1.632,72

3

Hạ lưu Sê San

 

 

 

 

 

 

 

 

3.3. Các hồ chứa

 

Những công trình hồ thủy điện lớn trên dòng chính được đưa vào mô hình, trong đó các quy trình vận hành, yêu cầu xả hạ lưu tối thiểu, các đặc tính lòng hồ, mực nước và cao trình của hồ là những thông số cơ sở để hồ chứa trong mô hình có thể được vận hành theo thời gian tương ứng với thực tế. Theo đó các hồ chứa lớn trên các sông chính LVS Sê San được đưa vào mô hình như bảng 4, bảng 5.

Bảng 4. Các hồ chứa thủy điện đưa vào mô hình tính trên sông Sê San phần lãnh thổ Việt Nam

TT

Tên công trình thủy điện

MNDBT

(m)

MNC

(m)

Cao trình đỉnh (m)

Dung tích

(x106m3)

Công suất (MW)

Điện lượng TB năm (Tr,Kwh)

1

Plei krông

570

537

575

1.048,7

100

417

2

Yaly

515

490

522

1.037

720

3.845

3

Sê San 3

304,5

303,3

309,5

86,7

260

1.274

4

Sê San 3A

239

238,5

243

80,6

96

503

5

Sê San 4

215

210

221,4

893,3

360

1.390

6

Sê San 4A

155,2

150

156

13,13

63

288,7

7

Thượng Kon Tum

1160

1138

1162

145,5

220

1.094,2

Tổng

3.304,93

1.789

8.811,9

 

Bảng 5. Mực nước tối thiểu các hồ chứa trên lưu vực sông Sê San tại các thời điểm

TT

Thời điểm (ngày/tháng)

PleiKrong (m)

Ialy (m)

Sê San 4 (m)

Thượng Kon Tum (m)

1

01/12

568,7

512,2

214,5

1160

2

11/12

568,3

511,7

214,4

1160

3

21/12

568

510,8

214,3

1160

4

01/01

567,8

509,5

214,2

1160

5

11/01

567,5

508,1

214,2

1160

6

21/01

567,2

506,5

214,1

1160

7

01/02

567

504,7

214

1160

8

11/02

566,7

502,4

213,9

1160

9

21/02

566,4

501,8

213,7

1159,7

10

01/03

566

501,2

213,3

1158,1

11

11/03

564,9

500,4

212,8

1156,4

12

21/03

563,6

499,4

212,3

1154,7

13

01/04

562,3

498,1

211,7

1152,7

14

11/04

560,8

496,9

211,2

1150,9

15

21/04

559,3

495,6

210,7

1148,7

16

01/05

557,6

494,6

210,1

1146,4

17

11/05

554,6

493,7

210

1144,4

18

21/05

551,4

493

210

1142,4

19

01/06

547,6

492,4

210

1141,6

20

11/06

543,3

491,5

210

1140,2

21

21/06

539,1

490,6

210

1139

22

30/06

537

490

210

1138

Theo Quyết định số 1182/QĐ-TTg ngày 17/7/2014 của Thủ tướng Chính phủ

4. KẾT QUẢ CÂN BẰNG NƯỚC

 

Trên cơ sở bộ thông số mô hình đã được xác định, chúng tôi sử dụng mô hình Mike Basin tính toán được lượng nước thiếu hụt trên lưu vực sông Sê San theo từng ngành sử dụng nước với tần suất tính toán P=75% và P=85% được tổng hợp như bảng sau:

     Bảng 6. Tổng lượng nước thiếu trên các tiểu vùng lưu vực sông Sê San với P=75%và P=85%

TT

Tiểu vùng

Với tần suất P=75%

Với tần suất P=85%

Tháng thiếu

W thiếu

 (106 m3)

Mức đảm bảo (%)

Tháng thiếu

W thiếu

 (106 m3)

Mức đảm bảo (%)

I

Giai đoạn hiện tại

 

1.760,8

 

 

1.858,1

 

I.1

Tiểu vùng Poko

 

111,5

 

 

157,0

 

1

Dòng chảy TT

II-IV

70,8

84,4

II-IV

103,0

90,5

2

Sinh hoạt

II-IV

4,8

75,3

II-IV

4,8

75,3

3

Trồng trọt

II-IV

35,3

65,9

I-V

48,2

55,4

4

Chăn nuôi

II-IV

0,6

79,4

I-V

1,0

65,6

I.2

Tiểu vùng Đăk Bla

 

583,5

 

 

626,6

 

1

Dòng chảy TT

I-VI

429,7

59,7

I-VI

468,9

56,1

2

Sinh hoạt

I-VI

14,2

50,7

I-VI

14,2

50,7

3

Trồng trọt

I-VI

137,2

35,4

I-VI

141,1

36,8

4

Chăn nuôi

I-VI

2,4

52,4

I-VI

2,4

52,4

I.3

Hạ lưu Sê San

 

1.065,8

 

 

1.074,5

 

1

Dòng chảy TT

I-VI

959,4

32,6

I-VI

959,4

32,6

2

Sinh hoạt

I-VI

41,4

54,9

I-VI

41,4

54,9

3

Trồng trọt

I-V

65,0

68,8

I-V

73,7

65,8

II

Giai đoạn 2030

 

1.942,9

 

 

2.034,9

 

II.1

Tiểu vùng Poko

 

187,7

 

 

231,9

 

1

Dòng chảy TT

II-V

110,4

89,8

II-V

148,8

88

2

Sinh hoạt

II-V

16,6

67,1

II-V

16,6

67,1

3

Trồng trọt

II-V

59,2

43,9

II-V

64,6

41,4

4

Chăn nuôi

II-V

1,5

66,7

II-V

1,9

57,8

II.2

Tiểu vùng Đăk Bla

 

656,7

 

 

696,9

 

1

Dòng chảy TT

I-VI

474,6

55,5

I-VI

510,4

52,2

2

Sinh hoạt

I-VI

30,3

50,5

I-VI

30,3

50,5

3

Trồng trọt

I-VI

148,2

35,7

I-VI

152,6

37,1

4

Chăn nuôi

I-VI

3,6

52,6

I-VI

3,6

52,6

II.3

Hạ lưu Sê San

 

1.098,5

 

 

1.106,1

 

1

Dòng chảy TT

I-VI

956,6

32,8

I-VI

956,6

41,4

2

Sinh hoạt

I-VI

75,6

53,1

I-VI

75,7

53

3

Trồng trọt

I-V

66,3

67,4

I-V

73,8

64,7

III

Giai đoạn 2050

 

1.960,4

 

 

2.057,2

 

III.1

Tiểu vùng Poko

 

187,4

 

 

236,0

 

1

Dòng chảy TT

II-V

104,3

90,3

II-IV

145,9

88,2

2

Sinh hoạt

II-V

18,1

67

II-IV

18,1

67

3

Trồng trọt

II-V

60,3

44,6

I-V

66,1

41,9

4

Chăn nuôi

II-V

4,7

67

I-V

5,9

58,6

III.2

Tiểu vùng Đăk Bla

 

669,4

 

 

709,6

 

1

Dòng chảy TT

I-VI

472,9

55,7

I-VI

508,9

52,3

2

Sinh hoạt

I-VI

36,2

50,8

I-VI

36,2

50,8

3

Trồng trọt

I-VI

149,6

36,1

I-VI

153,8

37,6

4

Chăn nuôi

I-VI

10,7

50,9

I-VI

10,7

50,9

III.3

Hạ lưu Sê San

 

1.103,6

 

 

1.111,6

 

1

Dòng chảy TT

I-VI

956,6

32,8

I-VI

956,6

41,4

2

Sinh hoạt

I-VI

78,1

53,2

I-VI

78,0

53,3

3

Trồng trọt

I-V

68,9

68,3

I-V

77,0

65,8

 

- Giai đoạn hiện tại: Trường hợp tính toán với tần suất đảm bảo cho trồng trọt P=75%, P=85%  cấp nước trồng trọt và P=90% cho các ngành còn lại (sinh hoạt công nghiệp, chăn nuôi, công nghiệp, nuôi trồng thủy sản...), cả 3 tiểu vùng Poko, Đăk Bla, Hạ lưu Sê San đều bị thiếu nước. Tổng lượng nước thiếu cho các nhu cầu trên lưu vực là: 1.760,8 triệu m3 (P=75%) và 1.858 triệu m3 (P=85%) với giai đoạn hiện tại; 1.943 triệu m3 (P=75%) và 2035 triệu m3 (P=85%) với giai đoạn 2030 có BĐKH; 1.961 triệu m3 (P=75%) và 2.057 triệu m3 (P=85%) với giai đoạn 2050 có xét đến BĐKH.  Thời gian thiếu nước tập trung vào các tháng mùa khô từ tháng 1 đến tháng 6. Lượng nước thiếu hụt  thiếu hụt tập trung nhiều nhất thuộc hạ lưu sông Sê San – nơi tập trung sản xuất chính của vùng, chiếm 56-60% lượng nước thiếu toàn vùng.

Tổng hợp kết quả tính toán, chúng tôi xây dựng biểu đồ diễn biến mức độ thiếu nước theo thời gian đối với từng tiểu vùng thuộc lưu vực sông Sê San như hình sau:

Với tần suất  P=75%

Với tần suất  P=85%

Hình 4. Diễn biến mức độ thiếu nước theo thời gian theo các giai đoạn lưu vực sông Sê San P=75%, P=85%

 

KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

 

Trên cơ sở số liệu dòng chảy đến và nhu cầu nước của các ngành dùng nước, chúng tôi đã nghiên cứu, thiết lập mô hình Mike Basin và tính toán cân bằng nước cho các ngành dùng nước lưu vực sông Sê San với các giai đoạn hiện tại, 2030, 2050. Kết quả tính toán cân bằng nước cho thấy, nếu các hồ ở trên lưu vực vận hành đúng theo quy trình, đặc biệt tuân thủ xả về dòng chảy môi trường hạ du đến ngã ba trước khi chảy sang Cam pu chia với lưu lượng là 19,5 m3/s thì lượng nước thiếu hụt rất lớn (1,76 tỷ m3 với tần suất P=75%, 1,86 tỷ m3 với tần suất P=85% thuộc giai đoạn hiện tại và 1,96 tỷ m3 với P=75% và 2,56 tỷ m3 với tần suất P=85% giai đoạn 2050).

Lượng nước thiếu hụt tập trung nhiều nhất thuộc hạ lưu sông Sê San – nơi tập trung sản xuất chính của vùng, chiếm 56-60% lượng nước thiếu toàn vùng.

Thời gian thiếu nước tập trung chủ yếu vào mùa khô, đặc biệt vào các tháng 2, tháng 3, tháng 4, vùng hạ lưu sông Sê San còn thiếu trầm trọng vào tháng 5 và tháng 6.

Mức độ thiếu hụt tăng không nhiều so với các giai đoạn, từ 10,3-11,3 %  so với giai đoạn hiện tại với tần suất P=75% và 8,5-10% với tần suất P=85%.

Do dòng chảy phân bố không đều theo thời gian; mùa khô tổng lượng nước đến ít trong khi nhu cầu dùng nhiều. Lượng nước dùng phân phối cho các ngành chưa phù hợp với lượng nước đến. Chúng tôi tính toán lượng nước cho duy trì dòng chảy môi trường hạ du (chỉ tính mùa kiệt) theo quy định trên lưu vực sông Sê San là 3,57 tỷ m3 lớn hơn cả lượng nước đến (W đến mùa kiệt=3,28 tỷ…). Vì những lý do trên mà tiềm năng nguồn nước mặt của lưu vực Sê San rất lớn (11,6-11,8 tỷ m3 với P=75%), lượng nước dùng chiếm 36-38% lượng nước đến nhưng lưu vực vẫn bị thiếu nước. Vì vậy, cần có các giải pháp lưu giữ, chuyển nước và sử dụng hợp lý, hiệu quả tài nguyên nước mặt ở lưu vực Sê San nói riêng, vùng Tây Nguyên nói chung. Ngoài ra, chúng tôi cũng kiến nghị xem xét các giải pháp đồng bộ khác như giải pháp chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chuyển đổi diện tích cây trồng không hiệu quả sang mục đích khác. Kiến nghị giải pháp phân phối nước cho các ngành phù hợp hơn với khả năng nước đến.

Nguyễn Vũ Việt

Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam

Phạm Thị Hoài, Trần Thị Nhung

Viện Thủy điện và năng lượng tái tạo

 

Nguồn: Tạp chí báo Khoa học và công nghệ Thủy lợi.


 

Tin Liên Quan
Đánh giá ảnh hưởng của các khu đô thị mới đến vấn đề thoát lũ hạ lưu hệ thống sông Kone - Hà Thanh
24/01/2019

Sự phát triển của các khu đô thị có ảnh hưởng rất lớn đến vấn đề thoát lũ tại các hệ thống sông. Tuy nhiên, tại Việt Nam, vấn đề này chưa được nghiên ...

Áp dụng công cụ tích hợp phục vụ xây dựng bản đồ ngập lụt lưu vực sông Kỳ Cùng, tỉnh Lạng Sơn
16/01/2019

Lũ lụt trên các lưu vực sông thường gây ra những hậu quả và thiệt hại nặng nề về người cũng như kinh tế, đặc biệt trong tình hình biến đổi khí hậ ...

Giải pháp khống chế ứng suất nhiệt của bê tông đầm lăn - Trường hợp áp dụng cho Đập Thủy điện Trung Sơn
10/01/2019

Với kết quả nghiên cứu giải pháp khống chế ứng suất nhiệt cho từng khu vực điển hình ở Việt Nam, bài báo đã tiến hành tính toán áp dụng cho đập BTĐL t ...

VĂN BẢN

VIDEO CLIP

SẢN PHẨM MỚI

THỐNG KÊ TRUY CẬP

  • Đang online

    22209
  • Hôm nay

    22209
  • Hôm qua

    21815
  • Tuần này

    65704
  • Tháng này

    383148
Tất cả: 1217243